“Το λημόνεμαν” - της Γιώτας Ιωακειμίδου

 

“Το λημόνεμαν” 
Το μνημόσυνο των νεκρών την παραμονή
των Φώτων στον Πόντο
της Γιώτας Ιωακειμίδου

Με τα φώτα κλείνουν οι γιορτές του Δωδεκαήμερου. «Σον Ιορδανοπόταμον ο ουρανόν ενοί(γ)εν και τα Άεφώς άμον πουλίν σον Χριστόν εκατήβεν». Οι Πόντιοι θεωρούσαν ιερό ποταμό τον Ιορδάνη και θεωρούσαν ιερό καθήκον να πάνε εκεί, όπως και στον Άγιο Τάφο.

Η παραμονή ήταν μέρα μεγάλης νηστείας και συμφιλίωσης με όσους ήταν μαλωμένοι. Όσοι δεν τα τηρούσαν, ήταν «αποσυνάγωγοι» και δεν τους επισκεπτόταν κανείς. Με αυτόν τον τρόπο η κοινωνία λειτουργούσε συνεκτικά και συσφίγγονταν οι κοινωνικές σχέσεις, πράγμα που ήταν απαραίτητο, καθώς ζούσαν μέσα σε αλλόθρησκους και δύσκολες ιστορικά συνθήκες.

Η νύχτα αυτή ήταν αφιερωμένη στους νεκρούς. Σε όλα τα σπίτια μετά το δείπνο γινόταν οι σπονδές στους νεκρούς, λέει το ποντιακό δίστιχο:

«Τα Φώτα θέλω το κερί’ μ και τη Ψυχού κοκκία

Και τη Μεγάλ Παρασκευή έναν μαντήλιν δάκρε».

«Το Λημόνεμαν» ήταν ένα λαϊκό δρώμενο, το οποίο ανάγεται στα νεκρικά λατρευτικά έθιμα στην αρχαία Αθήνα και στα ιωνικά Απατούρια, καθώς οι Πόντιοι ήταν Ίωνες.  Πολλά παγανιστικά και λατρευτικά έθιμα των Ιώνων διατήρησαν οι Πόντιοι. Τη μνήμη των νεκρών τιμούσαν μέσα στο σπίτι, ίσως και για να τους εξευμενίσουν. Τα σύμβολα της τιμής και της μνημοσύνης ήταν τα κεριά, η καντήλα, το σιτάρι και το ψωμί.

Έστρωναν τραπέζι όχι για φαγητό, αλλά για να κάνουν το «λημόνεμαν»,  το μνημόσυνο. Τοποθετούσαν το εικονοστάσι πάνω στο τραπέζι, έβαζαν ένα ταψί γεμάτο με σιτάρι και στη μέση τοποθετούσαν την καντήλα. Γύρω από την καντήλα έβαζαν σταυρωτά τέσσερα κεριά. Όλα τα μέλη της οικογένειας κάθονταν γονατιστά γύρω από το τραπέζι. Δίπλα στους μεγάλους έπαιρναν θέση και τα παιδιά για να βιώνουν και να συνεχίσουν την παράδοση. Ο αρχηγός της οικογένειας μοίραζε τα κεριά σε όλους. Με απόλυτη σιωπή και κατάνυξη άναβαν ένα κερί για κάθε πεθαμένο. Το συγκινητικό είναι ότι στο τέλος άναβαν και ένα κερί για αυτόν που δεν είχε κανέναν στον κόσμο να του ανάψει κερί, να τους θυμηθεί «για τοι καρίπ΄ς και τ΄ έρημους» (για τους ξένους, τους φτωχούς και τους έρημους, τους μόνους). Άναβαν και ένα κερί στην μέση του τραπεζιού λέγοντας: «όλ΄ οι αποθαμέν΄αδά να τερούν». Άναβαν και ένα κερί στο εικονοστάσι, ένα στην πόρτα του σπιτιού και ένα στην πόρτα του στάβλου.

Τα κεριά τα άναβε ένα- ένα η καλομάνα, δηλαδή η γιαγιά ή η οικοδέσποινα. Κανείς δεν έφευγε από την θέση του μέχρι να καούν όλα τα κεριά. Ακολουθούσε το «λημόνεμαν», το μνημόσυνο. Η γιαγιά ή η νοικοκυρά άρχιζε να εκφωνεί τα ονόματα των νεκρών, «πάππων προς πάππων και γονέων προς γονέων». Για τον κάθε νεκρό ανέφεραν στοιχεία από την ζωή του. Πόσα χρόνια έζησε, τι δουλειά έκανε και ό,τι άλλο θυμόταν από τη ζωή και τη δράση του. Άρχιζαν με τα ονόματα των αντρών της οικογένειας, μετά με τους συγγενείς της γυναίκας και τέλος πάντα αναφέρονταν και τα ονόματα του δεξάμενου και της δεξαμέντζας (του νονού και της νονάς). Αν γνώριζαν πεθαμένους κρυπτοχριστιανούς της περιοχής τους έκαναν και για αυτούς το λημόνεμαν αναφέροντας τα χριστιανικά τους ονόματα. Μετά από κάθε όνομα έλεγαν όλοι μαζί: Ο Θεόν να σχωρνά τον.

Τα αποκέρια τα πήγαιναν στην εκκλησία, ενώ το σιτάρι ή το ψωμί με τα οποία είχαν στηρίξει τα κεριά, δεν τα έτρωγαν ποτέ, τα έδιναν στις κότες ή σε ζητιάνους. Μετά το τέλος του δρώμενου αποχωρούσαν, χωρίς να ξεστρώσουν όμως το τραπέζι. Το άφηναν «αρματωμένο», στρωμένο δηλαδή για να το ευλογήσει ο Χριστός. Μάλιστα έλεγαν και το εξής: «…Το τραπέζ΄ γουρεμένον, θα έρται η Φωτεινή σκών΄ατό».

Το Λημόνεμαν το θεωρούσαν κάτι πολύ σπουδαίο, ένα χρέος στους πεθαμένους που περνούσε από γενιά σε γενιά. Οι γιαγιάδες έλεγαν στα εγγόνια «πουλίμ απ΄εσέν τιδέν κι θέλω,τα Φώτα μαναχόν να μη ανασπάλτς με, να αφ΄ς με κερίν»(παιδί μου δεν θέλω τίποτα από σένα, να μην με ξεχάσεις μόνον τα Φώτα, να με ανάψεις κεριά).

Το ίδιο βράδυ έκαναν και το έθιμο με το «αλικόν την πίταν». Ήταν ένα είδος αλμυρής πίτας, την οποία έτρωγαν οι άγαμοι πριν κοιμηθούν, έτσι όποιον ή όποια έβλεπαν στον ύπνο τους να τους δίνει νερό, αυτόν θα παντρευτούν. Η πίτα ζυμωνόταν με καλαμποκίσιο αλεύρι και την ζύμωνε «πρωτικάρ» κορίτσι (πρωτότοκη). Πίστευαν ότι τα Φώτα θα «φωτίσουν» το μέλλον και θα δουν την τύχη τους.

Το ίδιο βράδυ ξημερώματα γινόταν ο Μεγάλος αγιασμός. Τον αγιασμό αυτό τον διατηρούσαν σε μπουκάλια όλο τον χρόνο και τον χρησιμοποιούσαν όπως και την θεία μετάληψη σε αρρώστους, επίτοκες και ετοιμοθάνατες. Με τον αγιασμό των υδάτων πίστευαν ότι επανέρχεται η τάξη πραγμάτων, εξαφανίζονται οι κοντολόζ, οι μαισάδες, οι τζαζούδες και όλα εκείνα τα ξωτικά πλάσματα που δυσκόλεψαν την ζωή τους για δώδεκα μέρες.

Πηγή: efkozani.gr

Radio Trapezounta Boston
Dedicated to the Musical Traditions of Hellenic Pontos

🔴 LISTEN LIVE ON TUNE IN RADIO:
🔴 http://bit.ly/RadioTrapezountaBoston

Radio Trapezounta Boston on Social Media:

🔴 https://www.radiotrapezounta.com
🔴 https://www.facebook.com/radiotrapezounta/
🔴 https://www.trapezounta.com
🔴 https://twitter.com/trapezounta
🔴 https://www.pinterest.com/radiotrapezounta
🔴 https://www.instagram.com/radiotrapezountaboston
🔴 https://www.youtube.com/RadioTrapezountaBoston

© [Ioannis Apazidis], [Trapezounta.com] and [RadioTrapezounta.com], [2018].
Unauthorized use and/or duplication of this material without express and written permission from this
site’s author and/or owner is strictly prohibited. Excerpts and links may be used, provided that full
and clear credit is given to [Ioannis Apazidis], [Trapezounta.com] and [RadioTrapezounta.com],
with appropriate and specific direction to the original content.

© [Ιωάννης Απαζίδης], [Trapezounta.com] και [RadioTrapezounta.com], [2018].
Η μη εξουσιοδοτημένη χρήση ή / και η επανάληψη αυτού του υλικού χωρίς ρητή και γραπτή άδεια από τον
δημιουργό ή / και τον ιδιοκτήτη αυτού του ιστότοπου απαγορεύεται αυστηρά. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν
αποσπάσματα και σύνδεσμοι με την προϋπόθεση ότι θα δοθεί πλήρης και σαφής πίστωση στους
[Ιωάννης Απαζίδης], [Trapezounta.com] και [RadioTrapezounta.com], με κατάλληλη και συγκεκριμένη
κατεύθυνση στο αρχικό περιεχόμενο.

Μichalis Charalambidis - The Pontian Question in the United Nations

Μichalis Charalambidis

The Pontian Question in the United Nations 

book review by Theofanis Malkidis Ph. D., Democritus University of Thrace, Greece

Μιχάλης Χαραλαμπίδης

The Pontian Question in the United Nations 

(Το Ποντιακό ζήτημα στα Ηνωμένα Έθνη)

κριτική από τον Θεοφάνης Μαλκίδης. Λέκτορας Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

(άρθρο από την σελίδα www.trapezounta.com - 1η δημοσίευση 03 Αυγούστου 2004)


Pontian Society of Thessaloniki «Euxinos Leschi»- International League for the Rights and the Liberation of Peoples. Athens 2004 p. 183.

Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης- Διεθνής Ένωση για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών. Αθήνα 2004 σελ.183.

This exceptional aesthetics book which circulated in the English language, includes all the interventions of writer for the Pontian question in the United Nations. The M. Charalambidis ringleader of recognition of genocide of Greeks of Pontos from the Greek Parliament, that in 1994 it established with law the 19th of May as day of memory, it assembled the texts that deposited in the Economic and Social Council of UN, that recommend original contribution in the affair of internationalisation of genocide and more generally in the Pontian question (kryptochristinians in Turkey, re-establishment of Pontians inhabitants from the t. USSR - Romania , etc ). Apart from historical importance texts to the UN which accepted the Organism in 1998, in 2002 and in 2004 - in the book is included also French, Spanish, Turkish, and the Russian translation – the writer mentions his interventions in the Organisation for the Security and the Cooperation in Europe , what became in 1998 ( included their Turkish and Russian translation). Still in the book are included the speeches of writer in international Congresses and events in Europe, in the USA and Greece for the question of internationalisation of genocide of Greeks of Pontos, the recognition of the 19 is May from the governor of New York G. Patakis, the Universal Declaration of the Rights of Peoples ( Algiers 1976), while very useful it is also proved chronicle the historical course of Pont's inhabitants. The publication with his texts of Μ. Charalambidis, first who is related with the internationalisation of Pontian question constitutes a important make so much for the Pontians inhabitants what for all the Greeks. Initially for the Pontians inhabitants, it constitutes honour for them after a historical association as Pontian Society of Thessaloniki «Euxinos Leschi» it plays a leading part in the publication proving that the Pontians exceeds their usual pastime with the dance and the song, intervening substantially in the promotion of their affair . At the same time the book constitutes for all the Greeks a proof for how it can exist action of society of citizens through real not governmental organisations as International League for the Rights and the Liberation of People, which contributes in the questions of defence of human rights and in the recognition of suppressed crimes. Finally, the volume can constitute driver for the Pontians lives in the abroad and mainly in the USA, Canada, Australia, that front in the negligence and delay of internationalisation of their affair from the Ηellenic state, they can with base this book undertake initiatives to the governments of their countries of stay. The recognition of the 19th May from the governor of New York -and New Jersey ( USA), from the city of Toronto (Canada) with the existence of monument of genocide, from cities of Australia, shows what the Pontians can accomplish.


Ο εξαιρετικής αισθητικής αυτό τόμος ο οποίος κυκλοφόρησε στην αγγλική γλώσσα, περιλαμβάνει όλες τις παρεμβάσεις του συγγραφέα για το Ποντιακό ζήτημα στα Ηνωμένα Έθνη. Ο Μ. Χαραλαμπίδης πρωτεργάτης της αναγνώρισης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου από τη Βουλή των Ελλήνων, η οποία το 1994 θέσπισε με νόμο την 19ηΜαΐου ως ημέρας μνήμης, συγκέντρωσε τα κείμενα που κατέθεσε στο Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), τα οποία συνιστούν πρωτότυπη συμβολή στην υπόθεση διεθνοποίησης της γενοκτονίας και γενικότερα στο Ποντιακό ζήτημα (Ποντιόφωνοι -κρυπτοχριστιανοί στην Τουρκία, αποκατάσταση των Ποντίων από την τ. ΕΣΣΔ- Ρωμανία, κ.ά ). Εκτός από τα ιστορικής σημασίας κείμενα προς τον ΟΗΕ τα οποία δέχτηκε ο Οργανισμός το 1998, το 2002 και το 2004 - στο βιβλίο περιλαμβάνεται και η γαλλική, ισπανική, τουρκική, και η ρωσική μετάφραση – ο συγγραφέας παραθέτει τις παρεμβάσεις του στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, οι οποίες έγιναν το 1998 (εδώ συμπεριλαμβάνεται η τουρκική και η ρωσική τους μετάφραση). Ακόμη στον τόμο συμπεριλαμβάνονται οι ομιλίες του συγγραφέα σε διεθνή Συνέδρια και εκδηλώσεις στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και την Ελλάδα για το ζήτημα της διεθνοποίησης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, η αναγνώριση της 19ης Μαΐου από τον κυβερνήτη της Νέας Υόρκης Τ. Πατάκις, η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων Λαών (Αλγέρι 1976), ενώ πολύ χρήσιμο αποδεικνύεται και το χρονικό της ιστορικής πορείας των Ποντίων.

Η έκδοση με τα κείμενα του Μ. Χαραλαμπίδη, η πρώτη η οποία σχετίζεται με τη διεθνοποίηση του Ποντιακού ζητήματος αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός τόσο για τους Ποντίους όσο και για όλους τους Έλληνες. Αρχικώς για τους Ποντίους, συν τοις άλλοις, αποτελεί τιμή για αυτούς αφού ένα ιστορικό σωματείο όπως αυτό της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης πρωτοστατεί στην έκδοση αποδεικνύοντας ότι ο Ποντιακός Ελληνισμός υπερβαίνει τη συνήθη ενασχόλησή του με το χορό και το τραγούδι, παρεμβαίνοντας ουσιαστικά στην προώθηση της υπόθεσής τους. Παράλληλα το βιβλίο αποτελεί για όλους τους Έλληνες μία απόδειξη για το πώς μπορεί να υπάρξει δράση της κοινωνίας των πολιτών μέσα από πραγματικές μη κυβερνητικές οργανώσεις σαν τη Διεθνή Ένωση για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών, η οποία με τα παραρτήματά της σε όλον τον κόσμο συμβάλλει στα ζητήματα της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην αναγνώριση αποσιωπημένων εγκλημάτων.

Τέλος, ο τόμος μπορεί να αποτελέσει οδηγό για τους Πόντιους που ζουν στο εξωτερικό και κυρίως στις ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, οι οποίοι μπροστά στην ολιγωρία και καθυστέρηση διεθνοποίησης της υπόθεσής τους από το ελλαδικό κράτος, μπορούν με βάση αυτό να αναλάβουν πρωτοβουλίες προς τις κυβερνήσεις των χωρών διαμονής τους. Η αναγνώριση της 19ης Μαίου από την κυβερνήτη της Νέας Υόρκης ( και της Νέας Υερσέης) των ΗΠΑ, από την πόλη του Τορόντο του Καναδά με την ύπαρξη του μνημείου της γενοκτονίας, από πόλεις της Αυστραλίας, δείχνει τι μπορούν να καταφέρουν οι Πόντιοι του εξωτερικού.

O Πυρρίχιος και η τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων: Ενστάσεις, εντάσεις και προεκτάσεις - Κώστας Κούσης

O Πυρρίχιος και η τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων: 

Ενστάσεις, εντάσεις και προεκτάσεις 

του Κώστα Κούση

(άρθρο από την σελίδα www.trapezounta.com - 1η δημοσίευση 14 Οκτωβρίου 2004)

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολούθησα την τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων της 29ης Αυγούστου 2004. Η ιδιαιτερότητα οφείλεται στο γεγονός ότι μου ήταν γνωστό πως 70 χορευτές θα χόρευαν για λίγο τον Πυρρίχιο χορόν, το χορό που όπου κι αν χορεύεται σκορπά ρίγη συγκινήσεως και ενθουσιάζει τους πάντες. Όχι γιατί χρειαζόταν να αισθανθώ έτσι, αλλά για να δω πώς θα τον παρουσίαζαν στα εκατομμύρια των τηλεθεατών, Ελλήνων και μη.

Μοναδική ευκαιρία λοιπόν, να μάθουν οι πάντες σε ολόκληρη την οικουμένη, ότι αυτός ο λεβέντικος χορός είναι ελληνικός, ελληνικότατος χορός. Είμαι βέβαιος πως αυτός ήταν και ο λόγος που πολύ σωστά άλλωστε οδήγησε την Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος να εισηγηθεί στον «Αθήνα 2004» την εμφάνιση των χορευτών με την παραδοσιακή Ποντιακή φορεσιά στο Ολυμπιακό Στάδιο, κατά την τελετή λήξης των αγώνων. Αναρωτήθηκε όμως κανείς αν πέτυχε ο αρχικός σκοπός και ο βασικός στόχος.

Κατά την άποψή μας, λέμε πως ΟΧΙ ! Αιτία; Η ουδέτερη, φτωχή και άχρωμη αναφορά στον Πυρρίχιο. Αυτό είναι εκείνο που μας λύπησε και μας απογοήτευσε, γιατί είναι βέβαιο ότι χάθηκε μιά σπάνια, μιά μοναδική και ανεπανάληπτη ίσως ευκαιρία, να καταδειχθεί στα πέρατα της οικουμένης ότι ο χορός αυτός,δεν είναι απλά ένας «πανάρχαιος πολεμικός χορός» όπως ατυχώς αναφέρθηκε από τον σχολιαστή- εκφωνητή της ελληνικής- κρατικής τηλεόρασης.

Είναι αγαπητοί μου « ένας Ελληνικός χορός που χορεύονταν από τους «μύριους» του Ξενοφώντα και διασώθηκε μέχρι τις μέρες μας, χάρη στους Έλληνες του Πόντου» *

Αυτό και μόνο αυτό θα μπορούσε να αναφέρει ο σχολιαστής χωρίς να προκαλέσει ή να παραπλανήσει κανένα. Ήταν υπόθεση 5-6 δευτερολέπτων μόνο. Το κέρδος όμως θα ήταν τεράστιο. Το γεγονός ότι η όλη εκδήλωση ανατέθηκε σε ξένη εταιρεία, δεν διαφοροποιεί καθόλου τις απόψεις μας και για το λόγο αυτό δεν θα ασχοληθούμε τώρα με τη διάσταση αυτή. Οπωσδήποτε όμως μας είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσουμε το πώς ήταν δυνατόν στην εκδήλωση αυτή να χωράνε τα τραγούδια Μαντουμβάλα και Καραπιπερίμ και να μένει απ΄ έξω η αναφορά στην ελληνικότητα ενός πολιτιστικού μας θησαυρού, που όλοι ξέρουν ή όφειλαν να γνωρίζουν ότι βρίσκεται «εν κινδύνω». Όταν δεν προστατεύεις αυτά που σου ανήκουν είτε έχουν εδαφική διάσταση ή πολιτιστικό περιεχόμενο και υπόσταση, τότε είναι ιστορικά αποδειγμένο ότι σταδιακά, όλα αυτά «συρρικνώνονται»! Έχουμε καθήκον να προστατέψουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, διατείνονται οι πάντες, λόγιοι και μη.. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν όλοι γνωρίζουμε ότι γύρω μας υπάρχουν επιτήδειοι σφετεριστές και αδίστακτοι διεκδικητές, που καραδοκούν να οικειοποιηθούν αυτά που γνωρίζουν ότι δεν τους ανήκουν. Και καλά εμείς σήμερα ίσως να μη μπορούμε να δημιουργήσουμε νέες «αξίες», αλλά όχι όμως και να μη μπορούμε να προστατεύσουμε και αυτές για τις οποίες αδιαφιλονίκητα είμαστε οι μόνοι κληρονόμοι. Άραγε στο όνομα ποιάς πολιτισμένης συμπεριφοράς ή ανωτερότητας …αδρανούμε;

Στον πρόσφατο διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision που έγινε στην Κωνσταντινούπολη, έκπληκτοι είδαμε να προβάλλονται εικόνες από μνημεία του ελληνικού πολιτισμού που υπάρχουν στην Καππαδοκία, την Ιωνία, τον Πόντο και τον Πυρρίχιο χορό , χωρίς καμία ιστορική αναφορά, αφήνοντας να εννοηθεί ότι όλα αυτά είναι τουρκικά δημιουργήματα! To ίδιο έκανα πριν από χρόνια όταν Τούρκοι χορευτές χόρευαν τον Πυρρίχιο και πάλι, μπροστά στον Πρόεδρο των ΗΠΑ Αϊζενχάουερ, φορώντας την παραδοσιακή ποντιακή φορεσιά και έχοντας στο στήθος τους το Τουρκικό εθνόσημο. Ας μην ξεχνάμε ακόμη ότι για τη γνωστή βίλα του αξέχαστου Καπαγιαννίδη που σήμερα είναι Μουσείο, διαδίδουν, ψευδόμενοι βέβαια, ότι ανήκει σε κάποιον εύπορο Ρώσο! Τι υποκρύπτονται πίσω από αυτές τις κινήσεις; Μέχρι στιγμής δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει κάποια επίσημη αντίδραση από Ελληνικής πλευράς…Μπορεί βέβαια συγκυριακά τα μνημεία μας αυτά να τους ανήκουν, δεν είναι όμως αυτοί οι δημιουργοί τους και κακώς το αποσιωπούν.

Εδώ θα πρέπει να θυμίσουμε ότι οι σημερινοί Τούρκοι, αντλούν την καταγωγή τους από τις 4,5 με 5 χιλιάδες πολεμοχαρείς εκείνους Σελτζούκους, που το 1071 μ.Χ με τη νίκη τους επί του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ρωμανού Δ΄ Διογένη στη μάχη του Μαντζικέρτ, (βόρια της λίμνης Βαν στη Νοτιοανατολική Αρμενία), εδραιώθηκαν σαν μιά ομοιογενή διεκδικητική ομάδα. Δηλαδή εμφανίστηκαν 15–16 αιώνες μετά την εμφάνιση του πυρρίχιου χορού, τον οποίον ανερυθρίαστα όμως διεκδικούν και παρουσιάζουν σαν Τουρκικό χορό, γιατί εμείς δεν τον προστατεύουμε τόσο όσο θα έπρεπε. Το γεγονός ότι ο περιβόητος αυτός χορός χορεύεται ακόμη και σήμερα , από όσους Έλληνες του Πόντου απέμειναν εκεί και εξισλαμίσθηκαν , αυτό δεν σημαίνει ότι νομιμοποιείται η τουρκική πλευρά να προβάλλει τον χορό αυτό σαν δικό της πολιτιστικό στοιχείο.

Να γιατί πιστεύουμε πως με την τελετή λήξης τον Ολυμπιακών Αγώνων και τη μη σωστή αναφορά στον Πυρρίχιο χορό, χάθηκε μιά μοναδική ευκαιρία να γίνει διεθνώς γνωστό και να αποκατασταθεί κομψά όλη η αλήθεια, τονίζοντας απλά το αυταπόδεικτο, ότι δηλαδή ο πυρρίχιος είναι ένας πανάρχαιος Ελληνικός χορός που χορεύονταν από τους «μύριους» του Ξενοφώντα (430-350 π.Χ). τους οποίους κατόρθωσε να οδηγήσει από την Περσία δια μέσου του Πόντου στην Ελλάδα και διασώθηκε μέχρι τις μέρες μας, χάρη στην αγάπη, τον σεβασμό και την προσήλωση στις ελληνικές παραδόσεις, όλων των κατοίκων του Πόντου, διαχρονικά,. Κρίμα, λοιπόν! Κρίμα, που έτσι χάθηκε για μας, άλλη μιά σπάνια ευκαιρία.Ποία άλλη χώρα ποιός λαός δεν θα αξιοποιούσε τέτοια ευκαιρία, για να προστατεύσει την ιστορία του;

Κρίμα, γιατί από τις 7 Οκτωβρίου του 1997 με έγγραφό μας (είναι διαθέσιμο) προς το 4 Πανελλήνιο Συνέδριο Ποντιακών Συλλόγων για την ΕΘΝΙΚΗ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ που έγινε στον Πειραιά, εισηγηθήκαμε τη συγκρότηση κατάλληλου μηχανισμού, αφού δεν υπήρχε αντίστοιχος κρατικός, προκειμένου να εξευρεθεί τρόπος προστασίας του συγκεκριμένου χορού. Κοινοποιήθηκε μάλιστα σε αρμόδιους κρατικούς φορείς και τον Γ.Γ Απόδημου Ελληνισμού. Μήπως από τότε είδε κανένας να γίνεται κάτι σχετικό,προς την κατεύθυνση αυτή ;

Εμείς πάντως βλέπουμε να διαμαρτυρόμαστε και πάλι κατόπιν εορτής, ενώ κανένα συλλαλητήριο δεν πρόκειται να σώσει την κατάσταση!

* Κατά την παράδοση ο πυρρίχιος χορεύτικε από τον Πύρριχο και τα παλικαριά του γύρω από το νεκρό σώμα του Πάτροκλου. Κατα μιά άλλη εκδοχή ο πυρρίχιος χορός οφείλεται στον Κρητικό αοιδό του 7 π.Χ αιώνα και μουσικοδιδάσκαλο πολεμικών παιάνων, τον Θαλήτα. Ήταν συνθετικό στοιχείο των γνωστών “Παναθηναίων” και του Πελοποννησιακού πολέμου 431-404 π.Χ).

Ο Κώστας Κούσης είναι δημοσιογράφος. Υπήρξε Υπεύθυνος Τύπου της Ομοσπονδίας Ποντικών Σωματείων Ν. Ελλάδος και Γεν. Γραμματέας ΄και αργότερα Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Ποντίων Επιστημόνων.

Το Η ΄Πανελλήνιο Συνέδριο για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας

Το Η ΄Πανελλήνιο Συνέδριο για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας

(άρθρο από την σελίδα www.trapezounta.com - 1η δημοσίευση 08 Δεκεμβρίου 2004)

Το Η ΄Πανελλήνιο Συνέδριο για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας διοργανώθηκε από 26 έως 28 Νοεμβρίου στην αίθουσα τελετών του παλαιού κτιρίου της Φιλοσοφικής σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, από το ΑΠΘ, την Νομαρχία και το Δήμο Θεσσαλονίκης και την Επιτροπή Ερευνών του ΑΠΘ.

Το συνέδριο είχε τίτλο «Ο ελληνισμός της Μικράς Ασίας από την κλασσική αρχαιότητα έως τον εικοστό αιώνα. Πολιτική ιστορία και ιστορία του πολιτισμού» και συμμετείχαν επιστήμονες από όλη την Ελλάδα καθώς και από το εξωτερικό, οι οποίοι ανακοίνωσαν τα πορίσματα των τελευταίων ερευνών τους για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό.

Το Συνέδριο ξεκίνησε με την συζήτηση για την ίδρυση Κέντρου Ιστορίας Ελληνισμού της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη, στην οποία συμμετείχαν οι Σ. Καπετανόπουλος, πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης, ο Β. Καραμανλής, διευθυντής του πολιτιστικού κέντρου της Νομαρχίας, Ι. Τουλουμάκος καθηγητής ΑΠΘ και πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου, ο Α. Σαββίδης καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου και η Α. Μελή- Παπαπαναγιώτου δημοσιογράφος, ενώ οι σύνεδροι είχαν την ευκαιρία να ακούσουν αφηγήσεις προσφύγων και να περιηγηθούν στην έκθεση βιβλίων και φωτογραφιών για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας.

Στο Συνέδριο παρουσίασαν, μεταξύ άλλων, εισηγήσεις οι Ι. Τουλουμάκος, καθηγητής ΑΠΘ με θέμα «η κλασσική αρχαιότητα στο έργο του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως», Α. Σαββίδης καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, «Η ίδρυση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας στη γεωργιανή ιστοριογραφία και λογοτεχνία», Ε. Πελαγίδης αν. καθηγητής πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας «Οικουμενικό Πατριαρχείο και Νεότουρκοι κατά το περιοδικό Εκκλησιαστική Αλήθεια 1908-1918», Σ. Ηλιάδου –Τάχου, Λέκτορας πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας «Από τη φαναριώτικη προστασία του μιλλέτ στον εθνικιστικό κρατισμό των Νεότουρκων», Π. Διαμάντης, Διδάκτωρ ιστορίας, Διευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών στο ινστιτούτου για η μελέτη των γενοκτονιών του Πανεπιστημίου του Σίδνευ «Η περίπτωση των σχολών της Τραπεζούντας», Μ. Βαρβούνης, αν. καθηγητής ΔΠΘ, «Μικρασιατικός και σαμιακός μοναχισμός», Ε. Κεκρίδης αν. καθηγητής ΔΠΘ «Εκτοπισμοί των Ελλήνων του Πόντου (από Κερασούντα, Σαμψούντα και Κοτύωρα)», Λ. Ιστικοπούλου, Διδάκτωρ ιστορίας εκπαιδευτικός «Οι απαρχές της μικρασιατικής ταπητουργίας στην Ελλάδα», και Φ. Μαλκίδης Λέκτορας ΔΠΘ ««Το ελληνοτουρκικό σύμφωνο του 1930 και οι Μικρασιάτες πρόσφυγες. Πολιτική και κοινωνία στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου»,

Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ: 19 ΜΑΪΟΥ, ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΟΥΖΟΥΝΙΔΟΥ

Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ: 19 ΜΑΪΟΥ, ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΟΥΖΟΥΝΙΔΟΥ

(άρθρο από την σελίδα www.trapezounta.com - 1η δημοσίευση 20 Μαϊου 2006)

Δυο γυναίκες πρόσφυγες, που ενσαρκώνουν στην πράξη πρόσωπα αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Αναθυμούνται αυτούς που έχουν χάσει και βυθίζονται στη θλίψη. Ποιος περίμενε τέτοιο πόνο;

Η Ελλάδα θρηνεί τα θύματα του πιο εξοντωτικού πολέμου του 20ου αιώνα. Ενας αιώνας του οποίου τα πρώτα χρόνια σημαδεύονται και ποτίζονται απο το αίμα των Ελλήνων του Πόντου και της Μ. Ασίας. Το ένδοξο και πολίτιμο κομμάτι αυτό του Ελληνισμού κινδυνεύει να αφανιστεί από τήν μανία και το μίσος του τέρατος ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΚΕΜΑΛ '' Ατατούρκ '' ( πατέρας των Τούρκων ).

Ενα προσχεδιασμένο έγκλημα το οποίο πολλοί απο τους φίλους και συμμάχους της Ελλάδος βοήθησαν να υλοποιηθεί με αποτέλεσμα να ξεριζωθούν τα αδέρφια μας απο τις πατρωγονικές τους εστίες. Εκεί που για 3.000 χρόνια διέπρεψαν, δημιούργησαν και διατήρησαν άσβεστη την φλόγα του Ελληνικού Πνεύματος.

Απο το 1908 ώς το 1912 κυριαρχεί πλέον η ιδέα '' Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΣΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ '' και αυτό μεταφράζεται με περιστατικά όπως δολοφονίες και κατασχέσεις περιουσιών.

1912-1914 το σχέδιο των Τούρκων παίρνει σάρκα και οστά και αρχίζουν οι διωγμοί όλων των Ελληνικών πλυθησμών. Ελληνες απο την Θράκη, τον Πόντο και την Μ. Ασία μετακινούνται προς την Ελλάδα. Οι Ελληνες ή αναγκάζονται να καταφύγουν στην Ελλάδα ή εξαναγκάζονται.

Η εξόντωση των Ελλήνων είναι πλέον γεγονός ( 1914- 1918 )Χωριά ολόκληρα καίγονται και μαζι με αυτά οτι οι Ελληνες τόσα χρόνια δημιούργησαν. Οι πλυθησμοί διώκονται και θανατώνονται. Βιάζονται, σφαγιάζονται και εκτοπίζονται στην ενδοχώρα. Οτιδήποτε Ελληνικό καταστρέφεται και έρχονται τα πρώτα για τους Τούρκους επιθυμητά αποτελέσματα.

Οι νεκροί στην περιοχή του Πόντου υπολογίζονται σε 353.000 με επίσημα στοιχεία ενώ πιστεύεται οτι είναι πολυ περισσότερα. Μαρτύρια που δεν τα συλαμβάνει ανθρώπινος νούς. 

Οσα και να γραφτούν ποτέ δεν θα μπορέσουν να περιγράψουν αυτά που βίωσαν οι πρόγονοι μας.

Το τέλεια αυτό οργανωμένο έγκλημα που βασίστηκε στην κατάργηση τών προνομίων τα οποία μεταφέρονται απο την αρμοδιότητα του Οικουμενικου Πατριαρχείου στην Τουρκική Κυβέρνηση. Στην στρατολογία τών Ελλήνων στα γνωστά σε όλους μας Τάγματα Εργασίας '' Αμελέ Ταμπουρού ''. Στην εξόντωση ολόκληρων οικογενειών στις επιτάξεις και στις βαριές φορολογίες. Στους εξισλαμισμούς, στους εκτοπισμούς και στις απελάσεις συνθέτουν την γεμάτη αίμα εικόνα της ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ.

Ποιός ήταν τελικά ο σκοπός όλης αυτής της τραγωδίας, ποιός ήταν ο υπαίτιος όλων αυτών των δεινών τών Ελλήνων του Πόντου και της Μ. Ασίας; Πότε θα μάθουμε τήν πραγματική αλήθεια; Κατηγορούμε τίς συμμαχικές δυνάμεις οτι μας πρόδωσαν. Μήπως μας πρόδωσαν οι ίδιοι οι Ελληνες; Μήπως ακόμα μας προδίδουν; Για ποιούς θυσιαστίκαμε και ποιάς άρρωστης σκέψης θύματα γίναμε; Ολοι περιμένουμε την Διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας. Τι θα γίνει όμως την άλλη μέρα; Θα αρχίσουμε να χορεύουμε να γλεντάμε και να κοιμόμαστε ήσυχοι ή θα ξυπνήσει μέσα μας η συνείδηση και θα αναλάβουμε τίς ευθύνες μας απέναντι στους νεκρούς μας;

Τα ιστορικά στοιχεία ειναι απο την εγκυκλοπαίδεια  

''Αλησμόνητες Πατρίδες του Ελληνισμου '' τόμος 9 '' Ο ΗΡΩΙΚΟΣ ΠΟΝΤΟΣ ''

 

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ "Η Γεκοντονία των Ελλήνων του Πόντου τ.14" - Φάνης Μαλκίδης

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ  
Κωνσταντίνος Φωτιάδης

Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου τ. 14 
Θεσσαλονίκη – Ηρόδοτος, 2002-2005

του Θεοφάνη Μαλκίδη

(άρθρο από την σελίδα www.trapezounta.com - 1η δημοσίευση 15 Νοεμβρίου 2005)

1.Εισαγωγή


Στην προσπάθεια να γίνει μία πρώτη αποτίμηση αυτού που ονομάστηκε στην ιστορική και πολιτική επιστήμη στον ελλαδικό χώρο Ποντιακό ζήτημα, θα πρέπει να σταθούμε αρχικώς σε μία γενική παραδοχή: Το θέμα, για πολιτικούς κυρίως λόγους, έμεινε στο περιθώριο, στη λήθη, αφού κάθε αναφορά σ΄ αυτό ήταν απαγορευμένη λόγω της «ελληνοτουρκικής φιλίας» που αναδυόταν λίγο πριν –λίγο μετά τους διωγμούς των Ελλήνων από την Ιωνία, την Πόλη, την Κύπρο, τα Ίμια. 

Ο μελετητής οφείλει ερευνώντας το Ποντιακό ζήτημα να λάβει υπόψη του τρεις (τουλάχιστον) συνιστώσες του: Η πρώτη αφορά την αναγνώριση της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, θέμα που αποτελεί για πολλούς (συλλόγους, φορείς, πολίτες, πολιτικούς, επιστήμονες, κ.ά) το μείζον σχετικά με το Ποντιακό ζήτημα. Η δεύτερη συνιστώσα αφορά τη σημερινή όψη των ποντιόφωνων –κρυπτοχριστιανών στην Τουρκία και ιδιαίτερα στον τόπο διαβίωσής τους στον Πόντο, και τρίτη σχετίζεται με τους Πόντιους της τέως 
ΕΣΣΔ.


2.Το ζήτημα της γενοκτονίας και η ανακήρυξη της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης

Ο συγγραφέας παρά τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετώπισε για τη συγγραφή και κυρίως για την έκδοση του πολύτομου έργου του, κατόρθωσε μετά από δέκα χρόνια κοπιαστικής έρευνας να στοιχειοθετήσει το μεγάλο έγκλημα της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Η γενοκτονία των Ποντίων (1916 – 1923), η οποία όπως αποδεικνύει μέσα από σειρά αρχείων ο συγγραφέας έχει πάνων από 353.000 θύματα, αποτελεί μία ακόμη μεγάλη γενοκτονία του 20ου αιώνα μαζί με την Αρμενική και την Εβραϊκή. Η γενοκτονία των Ποντίων έχει τις ίδιες ηθικές αναλογίες με αυτές των Εβραίων και των Αρμενίων, δυστυχώς όμως αποτελεί τη λιγότερο γνωστή και περισσότερο αγνοημένη από τους εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς και την ίδια την ελληνική πολιτεία [1]. Η πολιτεία 70 χρόνια μετά τη τέλεση του εγκλήματος, το 1994, ανέλαβε να συντάξει και να φέρει προς έγκριση το σχετικό νομοσχέδιο στη Βουλή των Ελλήνων, ενώ η ελληνική κοινωνία με πρωταγωνιστές τους ποντιακούς συλλόγους και τα ποντιακής καταγωγής ενεργά της μέλη, κινήθηκε πολλές φορές πιο μπροστά από τους θεσμούς, διευρύνοντας τη σημασία της αναγνώρισης, περιφρουρώντας ταυτόχρονα την ημέρα μνήμης από κινήσεις και ενέργειες αντίθετες προς το γράμμα και το πνεύμα του νόμου και της αλήθειας. 

Ο Ποντιακός Ελληνισμός, από την πτώση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας (1461) γνώρισε συνεχείς διωγμούς, και προσπάθειες για το βίαιο εξισλαμισμό και εκτουρκισμό του – οι σημερινοί ποντιόφωνοι μεν μουσουλμάνοι (κρυπτοχριστιανοί) στην Τουρκία είναι μία συνιστώσα αυτής της πολιτικής- με αποκορύφωμα την καλά οργανωμένη και σχεδιασμένη, προγραμματισμένη, συστηματική και μεθοδευμένη γενοκτονία εναντίον των αρχών του 20ου αιώνα. Η απόφαση για την μαζική δολοφονία του Ποντιακού Ελληνισμού λήφθηκε από τους Νεότουρκους το 1911, εφαρμόστηκε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και ολοκληρώθηκε από το Μουσταφά Κεμάλ ( 1919 – 1923 ).

Η τρομοκρατία, τα εργατικά τάγματα, οι εξορίες, οι πυρπολήσεις των χωριών, οι βιασμοί, οι δολοφονίες ανάγκασαν τους Έλληνες του Πόντου να εγκαταλείψουν τις προαιώνιες εστίες τους και να μετοικήσουν μετά από εξοντωτικές πορείες, στην Ελλάδα, στη ΕΣΣΔ, το Ιράν, στη Συρία, και αλλού (Αυστραλία, ΗΠΑ) ή ως μέσο αυτοάμυνας να αναληφθεί αντιστασιακή δράση εναντίον του οργανωμένου σχεδίου εξόντωσης. Έχει γίνει πλέον σήμερα αντιληπτό ότι α θύματα της γενοκτονίας θα ήταν πολύ περισσότερα, αν δεν υπήρχε το ποντιακό αντάρτικο. Τον επίλογο της ποντιακής γενοκτονίας αποτελεί ο βίαιος ξεριζωμός των επιζώντων μετά το 1922. Με τη συνθήκη της ανταλλαγής των πληθυσμών έρχονται στην Ελλάδα και τα τελευταία υπολείμματα της εν ροή γενοκτονίας όπως ονομάστηκε,[2] τα οποία θα ζήσουν πολλά για χρόνια στο περιθώριο εντασσόμενα σε εθνικές σκοπιμότητες, κομματικές λογικές, τοπικιστικές αντιπαραθέσεις και ελλαδικές συρράξεις. Πολλοί Πόντιοι επιζώντες της γενοκτονίας θα ζήσουν αντιφατικές στιγμές στο ελλαδικό κράτος. Σύντομα πολλοί θα αναζητήσουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στο εξωτερικό, ενώ σε λιγότερο από τη χρονική περίοδο μίας γενιάς αρκετοί θα ξαναγίνουν πρόσφυγες με τη λήξη του εμφυλίου πολέμου. Εκεί στις χώρες της τ. ΕΣΣΔ θα ξαναβρούν τους συγγενείς τους και συμπολίτες τους και θα μάθουν για την τύχη των αγνοούμενων μετά τη γενοκτονία. 

Ο συγγραφέας διακρίνει τρεις χρονικές φάσεις στη διαδικασία της Γενοκτονίας. Εκείνη της περιόδου 1908-1914, όταν η άνοδος της Νεοτουρκικής Ιδεολογίας, σε συνδυασμό με την έκρηξη των Βαλκανικών Πολέμων και τη διείσδυση της Γερμανίας στη Μικρασία, δημιούργησαν τις συνθήκες για τις εκτοπίσεις. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τη βαθμιαία μεταστροφή των συναισθημάτων, από την αγαλλίαση όταν ξέσπασε η Νεοτουρκική Επανάσταση το 1908 έως την απογοήτευση, το φόβο και την αβεβαιότητα, όταν το σχέδιο εκτουρκισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με παράλληλο αφανισμό των μειονοτήτων άρχισε να εφαρμόζεται.
Η δεύτερη περίοδος της Γενοκτονίας διαδραματίσθηκε το 1915-1918, όταν οι αντιπαραθέσεις του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου αναβάθμισαν την πολιτική της εθνοκάθαρσης. Στις γερμανικές και αυστριακές εκθέσεις που συγκέντρωσε ο συγγραφέας υπάρχουν πληροφορίες για την ένταση και την έκταση των εκτοπισμών. Μάλιστα ο Αυστριακός Πρόξενος στην Τραπεζούντα υπολόγιζε, τον Ιανουάριο του 1918, σε 80.000-100.000 τους εκτοπισμένους Έλληνες του Πόντου, ενώ ελληνικές μαρτυρίες ανεβάζουν στις 233.000 τους νεκρούς και σε 85.000 όσους εκδιώχθηκαν στη Ρωσία.

Η τρίτη περίοδος (1919-1922) της Γενοκτονίας, αρχίζει με την έλευση της Ελλάδας στη Μικρασία, ενώ η τραγική κατάληξη των επιχειρήσεων οδήγησαν σε γενίκευση των σφαγών και των εκτοπίσεων στην περιοχή του Πόντου. Είναι η περίοδος κατά την οποία στο διπλωματικό πεδίο εμφανίσθηκαν νέοι πρωταγωνιστές, όπως οι Βρετανοί, οι Γάλλοι, οι Ιταλοί και κυρίως οι Σοβιετικοί, η βοήθεια των οποίων προς τον Κεμάλ ευθύνεται, κατά τον συγγραφέα, τα μέγιστα για την τραγική κατάληξη της μικρασιατικής περιπέτειας. Είναι η στιγμή που το ζήτημα της ίδρυσης ανεξάρτητου Ποντιακού Κράτους, συνάντησε την αντίθεση του Βενιζέλου, την ώρα που ο Μουσταφά Κεμάλ και ο Τοπάλ Οσμάν ένωσαν τις δυνάμεις τους για να εξαφανίσουν τον Ελληνισμό του Πόντου.

Σε όλο το διάστημα μετά το 1923, το ζήτημα της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου απουσίαζε από την επίσημη πολιτική ατζέντα και συζήτηση στην ελληνική κοινωνία. Στην μεν πολιτική ανταλλαγή απόψεων, οι Πόντιοι ήταν μία μεγάλη, συμπαγής λόγω παραδόσεων κοινωνική ομάδα όπου ο κάθε κρατικός -πολιτικός -κομματικός σχηματισμός μπορούσε να υλοποιήσει θέματα πελατειακής πολιτικής. Στην ελληνική κοινωνική δομή τις περισσότερες φορές οι Πόντιοι ταυτιζόταν με το χορό και το τραγούδι. Έτσι μέχρι τα μέσα τις δεκαετίας του 1980 όταν μεμονωμένοι ποντιακοί σύλλογοι και Πόντιοι της δεύτερης προσφυγικής γενιάς, ανέδειξαν το ζήτημα της γενοκτονίας, [3] αυτό παρέμεινε ως ένα άγνωστο θέμα με σαφείς προεκτάσεις στις διμερείς σχέσεις τόσο με την Τουρκία, όσο και με άλλες κράτη και υπερεθνικούς οργανισμούς. Τελικά μετά από μία προσπάθεια που κράτησε σχεδόν 10 χρόνια από τη στιγμή που τέθηκε το θέμα στα ελληνικά κόμματα, στον οργανωμένο ποντιακό χώρο και την ελληνική κοινωνία, στις 24 Φεβρουαρίου 1994 η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε την ανακήρυξη της 19ης Μαΐου ως «Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων στο Μικρασιατικό Πόντο».
Από την πλευρά της η πολιτεία με το νόμο προώθησε τα σχετικά με την προσφερόμενη τιμή προς τα θύματα της γενοκτονίας, ενώ σύντομα δέχθηκε και τα αιτήματα των Ποντιακών σωματείων για εισαγωγή της ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού στα ελληνικά σχολεία. Από την άλλη πλευρά βεβαίως η ελληνική πολιτεία πολλές φορές με ενέργειές της, οι οποίες εντάσσονται σε προφανείς λογικές εξομάλυνσης των σχέσεων με την Τουρκία και την ανάδειξη ενός φιλειρηνικού προσώπου στη διεθνή κοινότητα, δεν έγιναν τα δέοντα για τη διαφύλαξη της ημέρας μνήμης και την διεθνοποίηση της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Σ΄ αυτές τις ενέργειες εντάσσεται και η κωλυσιεργία μη έκδοσης των ντοκουμέντων της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού, τα οποία ο Κ. Φωτιάδης τα εξέδωσε ιδίοις εξόδοις και με βοήθεια απλών πολιτών, της Νομαρχίας Κοζάνης και του Δήμου Ελλησπόντου Κοζάνης [4] και μόνο λίγο πριν τις εκλογές του 2004 η Βουλή εξέδωσε έναν τόμο.

Παράλληλα η υπόθεση της διεθνοποίηση της γενοκτονίας δεν αποτέλεσε μία υπόθεση της ελληνικής πολιτικής, και μπροστά στην κρατική και κομματική ολιγωρία προωθήθηκε από μέλη μη κυβερνητικών οργανώσεων [5].

Στο έργο του Κ. Φωτιάδη περιλαμβάνεται η ιστορική διαδρομή των Ποντίων και η τεκμηρίωση της γενοκτονίας ( τόμοι 1,2,3), τα έγγραφα του ελληνικού υπουργείου εξωτερικών (τόμοι 4,5), τα πρακτικά κοινοβουλίων (τόμος 6), τα αρχεία (σε μετάφραση) των Υπουργείων Εξωτερικών της Μ. Βρετανίας, Γερμανίας, Γαλλίας, Αυστρίας, Βατικανό, Ιταλίας, Κοινωνίας των Εθνών, και του γαλλικού στρατού (τόμοι 7, 8), αρχεία της Ρωσίας και της ΕΣΣΔ (τόμος 9), δημοσιεύματα ελλαδικού και κυπριακού τύπου (τόμος 10), ελληνικά και ξενόγλωσσα άρθρα (τόμος 11), ενώ στους τόμους 12, 13, 14 παρατίθενται τα πρωτότυπα έγγραφα από τα αρχεία των υπουργείων εξωτερικών της Μ. Βρετανίας, Γερμανίας, Αυστρίας, Γαλλίας, Βατικανό, Ιταλίας, Κοινωνίας των Εθνών, και του γαλλικού στρατού.

Το έργο προλογίζουν οι καθηγητές Δ. Κωνσταντόπουλος, Ν. Σαρρής και Κ. Βακαλόπουλος, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης και ο πρόεδρος του Συλλόγου «ενάντια στη γενοκτονία», τούρκος αγωνιστής Ali Ertem, ο οποίος συγκέντρωσε 11.000 περίπου υπογραφές για την αναγνώριση της γενοκτονίας, τις οποίας έστειλε στο τουρκικό κοινοβούλιο. Μία ουσιαστική και συμβολική κίνηση από τον Ali Ertem, ο οποίος όπως γράφει ο συγγραφέας «είχε την τόλμη να γράψει ένα εκτενές ανθρώπινο και αποκαλυπτικό προλογικό σημείωμα, για το ειδικότερα γι΄ αυτό δυσχερές θέμα που διαπραγματεύομαι»(σ.25).

3. Συμπερασματικά

Ο Κ. Φωτιάδης κατάφερε μετά από πολλά χρόνια και μία τιτάνια ερευνητική προσπάθεια- δεν ήταν μόνο η ανεύρεση των πηγών αλλά κυρίως ο αγώνας για να αποσιωπηθούν (….)- να δώσει στο αναγνωστικό κοινό ένα ολοκληρωμένο έργο για τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Μένει τώρα, έχοντας πλέον τα γραπτά και τα τεκμήρια του εγκλήματος να υπάρξει περαιτέρω ανάδειξη και διεθνοποίηση της γενοκτονίας, η οποία υπερβαίνει τον Ποντιακό Ελληνισμό και διαπερνά όλη την ελληνική πολιτική και κοινωνία. Αποτελεί κυρίαρχο συστατικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής και του έθνους- η Αρμενία είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα[6]- που σέβεται την ιστορία και την αλήθεια, δηλαδή τη μη λήθη.

Θεοφάνης Μαλκίδης
Λέκτορας Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης
e-mail:fmalkidi@bscc.duth.gr

[1] Ο Πολωνοεβραίος καθηγητής της Νομικής του Πανεπιστημίου του Γέιλ, Ραφαήλ Λέμκιν, εισήγαγε τον όρο «γενοκτονία» το 1944. Ο όρος του Λέμκιν αποτέλεσε τη βάση της ορολογίας που χρησιμοποίησαν ο ΟΗΕ για να συνταχθεί η «Συνθήκη περί Γενοκτονίας» της 9ης Δεκεμβρίου του 1948. Τότε κωδικοποιήθηκε το συγκεκριμένο έγκλημα και ορίστηκαν ακόμα και τιμωρίες για τους εγκληματίες, αλλά αυτό δεν σταμάτησε την άσκηση βίας εναντίον ομάδων ανθρώπων με διαφορετικότητα από τους θύτες τους. Lemkin R., Axis rule in Europe. Law of Occupation. Analysis of Gioverment propsals for readers, Washington 1944.


[2] Ενεπεκίδης Π., Εφημερίδα Καθημερινή 17.8.1997 και Γενοκτονία στον Εύξεινο Πόντο, Θεσσαλονίκη 1996.


[3] Βλ. σχετικά τις δύο εκδόσεις που θεωρούνται ότι προέβαλλαν το ζήτημα της αναγνώρισης της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού, ως κυρίαρχο για το σημαντικό αυτό κομμάτι του μείζονος Ελληνισμού. Φωτιάδης, Κ., -Χαραλαμπίδης, Μ., Πόντιοι: Δικαίωμα στη μνήμη, Αθήνα, Ηρόδοτος, 1987 και Χαραλαμπίδης, Μ., Το Ποντιακό ζήτημα σήμερα, Αθήνα, εκδ. Γόρδιος 2003.


[4] Βλ.τις σχετικές επιστολές όπως αυτές δημοσιεύονται στον 1ο τόμο.


[5] Charalambidis M., The Pontian Question in the United Nations, Athens 2004.


[6] βλ. Διαρκές Δικαστήριο των Λαών. Το έγκλημα της σιωπής. Η γενοκτονία των Αρμενίων. Αθήνα, Ηρόδοτος, 1988.

Ο κ. Μαργαρίτης, οι Πόντιοι και οι Λευκές Σελίδες της ελληνικής ιστορίας - Βλάσης Αγτζίδης

Ο κ. Μαργαρίτης, οι Πόντιοι, και οι Λευκές Σελίδες της ελληνικής ιστορίας

του Βλάση Αγτζίδη

(άρθρο από την σελίδα www.trapezounta.com - 1η δημοσίευση 22 Σεπτεμβρίου 2005)

Όσοι υπηρετούν το λόγο, γραπτό ή προφορικό, γνωρίζουν τη δύναμη των λέξεων όταν συντεθούν κατάλληλα, καθώς και την πονηριά που μπορούν να κρύβουν οι συνθέσεις. Τούτο το διευκρινιστικό σχόλιο γράφεται με αφορμή μια αναφορά που υπήρχε στο λόγο του κ. Γ. Μαργαρίτη στο «βιβλιοδρόμιο» των «Νέων» της 10^ης Σεπτεμβρίου 2005. «Ευχαρίστως να συζητήσουμε για τους Ποντίους, όχι όμως να κρύβουμε τι συνέβη με τους Εβραίους και τους Τσάμηδες» λέει ο καλός ιστορικός στην παρουσίαση του νέου του βιβλίου. Αντιπαρατίθεται από κανένα η γενοκτονία των Ποντίων στην εθνοκάθαρση που συνέβη εις βάρος άλλων εθνοτήτων; Απ’ ότι γνωρίζω όχι! Τότε γιατί υπάρχει αναιτίως η συγκεκριμένη αναφορά; Η συζήτηση για τη γενοκτονία των Ποντίων μπορεί να είναι μόνο μια ευγενική παραχώρηση, ένα αντίδωρο καλύτερα, από τους νεοέλληνες ιστορικούς προς τον συγκεκριμένο πληθυσμό;

Επειδή αυτή η αναφορά του κ. Μαργαρίτη μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους από τον αναγνώστη, νομίζω ότι είναι αναγκαία η τηλεγραφική παρουσίαση των σημείων που σχετίζονται με το γεγονός. Τουλάχιστον να αρχίσουν να γίνονται γνωστές οι παράμετροι που θεωρούνται σημαντικές από την ίδια την κοινωνία των πολιτών και από τους ιστορικούς που προέρχονται από τις ομάδες που υπέστησαν γενοκτονία.

Η γενοκτονία των Ποντίων είναι μέρος της γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής, η οποία με τη σειρά της συμπεριλαμβάνεται στη γενοκτονία των χριστιανών που πραγματοποίησε ο τουρκικός εθνικισμός με τη χρήση ενός ιδιότυπου ισλαμοφασισμού εκείνης της εποχής.

          -Το μέγεθος της συγκεκριμένης εθνικής εκκαθάρισης είναι πολύ μεγάλο. Από τα 3.5 περίπου εκατομμύρια των χριστιανών της Ανατολής, επέζησαν λίγες δεκάδες χιλιάδες μετά το τέλος των γεγονότων. Ειδικά από την ελληνική κοινότητα, που ξεπερνούσε τα 2 εκατομμύρια, καταμετρήθηκαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα το ’28 λίγο περισσότεροι από 1.2 εκατομμύρια.

          -Από άποψη κατηγοριοποίησης του φαινομένου, η γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής μπορεί να συσχετιστεί με τη γενοκτονία των ιθαγενών της Αμερικής και της Αυστραλίας από τους Αγγλοσάξονες, των νοτιοαμερικάνων από τους Ισπανούς, των Εβραίων από τους Γερμανούς, των μουσουλμάνων από τους Σέρβους και των Παλαιστινίων από τους Ισραηλινούς.

          -Η γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής υπήρξε ένα θέμα για το οποίο μετά το ‘22 σιώπησαν οι πάντες στην Ελλάδα, από την εξουσία έως την πιο ακραία αντιπολίτευση. Πιθανότατα, γιατί η συμπεριφορά του πολιτικού συστήματος εκείνης της εποχής διευκόλυνε τον τουρκικό εθνικισμό να επικρατήσει και να ολοκληρώσει τη γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών.

          -Πιθανότατα επίσης, να μην υπήρξε απλή ανοχή των γενοκτονιών από το τότε ελλαδικό πολιτικό σύστημα, αλλά και μια ιδιότυπη συμμετοχή με το δεδομένο ότι από τη μια η φιλομοναρχική κυβέρνηση του Γούναρη αποφάσιζε να εγκαταλείψει τους ελληνικούς πληθυσμούς της Ιωνίας στους κεμαλικούς -με συμβολικό αποκορύφωμα την καταστροφή της Σμύρνης- και από την άλλη οι ελλαδικοί κομμουνιστές που προέρχονταν από την παράδοση της Φεντερασιόν και του Δημητρώφ πολεμούσαν μαζί με τους Τούρκους εθνικιστές κατά των Ελλήνων. 

          -Ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμπεριφορά της ελληνικής ιστοριογραφίας για τα θέματα αυτά. Δεξιοί και αριστεροί ιστορικοί συνήργησαν απολύτως στην απόκρυψη της μεγάλης σφαγής και στη δικαιολόγηση της συμπεριφοράς του τουρκικού εθνικισμού. Λειτούργησαν ως το ιδεολογικό δεκανίκι ενός κράτους, τα συμφέροντα του οποίου βρίσκονταν σε μεγάλη απόκλιση από τα συμφέροντα των ελληνικών πληθυσμών της Ανατολής.

          -Έπρεπε να έρθει η δεκαετία του ’80 για να μετατραπεί ο θρήνος των θυμάτων και τα απειράριθμα κείμενα για τη γενοκτονία που κληροδότησε η πρώτη γενιά, σε κίνημα της κοινωνίας των πολιτών. Ένα κίνημα που διεκδικούσε την αποστερημένη μνήμη. Στα πλαίσιά του διαμορφώθηκε ένα ρεύμα ιστοριογραφικό που έθεσε νέες οπτικές, με εκφραστές ιστορικούς που προέρχονταν από τις ομάδες των θυμάτων. Σε ιδεολογικό επίπεδο ξαναβρέθηκε το νήμα που τους ένωνε με την άλλη Αριστερά, αυτή που βασίζεται στις αναλύσεις των Γληνού, Σκληρού και Λούξεμπουργκ.

          -Ειδικά οι Πόντιοι, βιώνουν μέχρι σήμερα τις συνέπειες της γενοκτονίας στο πρόσωπο των Ποντίων από την τ. ΕΣΣΔ.   Ένας πληθυσμός που βίωσε τη σοβιετική πορεία και υπέστη τiς φοβερές ρατσιστικές διώξεις του σταλινικού καθεστώτος, καταφθάνει στον παρόντα ιστορικό χρόνο πρόσφυγας στη «μητέρα-πατρίδα». Οι νεοέλληνες ιστορικοί θα έπρεπε να αναλογιστούν γιατί για άλλη μια φορά απέκρυψαν και τη δεύτερη αυτή γενοκτονία που υπέστησαν οι ελληνικοί πληθυσμοί από το σταλινισμό το μεσοπόλεμο. Και όχι μόνο τη γενοκτονία των Ελλήνων, αλλά και των άλλων μικρών «τιμωρημένων λαών», όπως οι Τσετσένοι, οι Γερμανοί του Βόλγα, οι Τάταροι της Κριμαίας, οι Κορεάτες της Άπω Ανατολής και τόσοι άλλοι.

          -Ας αρχίσουμε επιτέλους να συζητούμε δημόσια τα θέματα αυτά, χωρίς ταμπού και επιφυλάξεις και ας σπάσουμε την παράδοση που θέλει τη νεοελληνική ιστοριογραφία κλεισμένη σε ομάδες που δεν συζητούν και ούτε καν επικοινωνούν μεταξύ τους.

Μέχρι τότε όμως, ας αφήσουμε ήσυχους τους πληθυσμούς που ακόμα βιώνουν τις συνέπειες της γενοκτονίας που υπέστησαν και στους οποίους όλοι εμείς που θεωρούμε ότι υπηρετούμε, λίγο ή πολύ, την επιστήμη της Ιστορίας, θα έπρεπε να τους δώσουμε σαφείς εξηγήσεις.